𝐁𝐚𝐥𝐢, 𝟎𝟔-𝟏𝟎 𝐀𝐛𝐫𝐢𝐥 𝟐𝟎𝟐𝟔-Ministériu Komérsiu Indústria(MCI) ho Secretariu Estadu Arte no Kultura (SEAC) delega ekipa rua, partisipa iha retiru entre dirijente Propriedade Intelektual/Intellectual Property (PI/IP), organiza husi WIPO Parseria ho JPO-(Japan Patent Office) iha loron 5 Abril 2026 no enkontru grupo traballo koperasaun iha Propriedade Intellektual/𝘼𝙎𝙀𝘼𝙉 𝙬𝙤𝙧𝙠𝙞𝙣𝙜 𝙜𝙧𝙤𝙪𝙥 𝙤𝙣 𝙄𝙣𝙩𝙚𝙡𝙡𝙚𝙘𝙩𝙪𝙖𝙡 𝙋𝙧𝙤𝙥𝙚𝙧𝙩𝙮 𝘾𝙤𝙤𝙥𝙚𝙧𝙖𝙩𝙞𝙤𝙣-(AWGIPC) ba-dala 78 iha Bali, Indonézia.
Retiru ne’e fó espasu ba diálogu rejionál abordajen governu-sira atu Implementa “Planu Asaun ASEAN 2026–2030”. Diálogu estruturadu entre Chefes IP Ofísio sira partilla esperiénsia kona-ba dalan ne’ebé IP ofísio adapta, hodi hasoru desenvolvimentu IP iha futuru. Iha breakout session, dirijente IP sira halo senáriu ba situasaun inserteza iha tinan 10 oin mai, hodi fó pontu diskusaun ba plenária AWGIPC ba dala 79 iha Singapura.
𝗜𝗵𝗮 𝗽𝗹𝗲𝗻á𝗿𝗶𝗮 𝗔𝗪𝗚𝗜𝗣𝗖, membru estadu ASEAN aprezenta progresu dezenvolvimentu IP ho nia ekosistema aliña ho Planu Asaun AIPRAP-(𝗜𝗻𝘁𝗲𝗹𝗹𝗲𝗰𝘁𝘂𝗮𝗹 P𝗿𝗼𝗽𝗲𝗿𝘁𝘆 𝗥𝗶𝗴𝗵𝘁) 𝟮𝟬𝟮𝟲-𝟮𝟬𝟯𝟬. Timor-Leste fó atualizasaun kona-ba dezenvolvimentu sistema IP nian, inklui kodigu Propriedade Industrial ne’ebé sei iha hela Parlamentu Nasional atu diskuti no aprova iha tinan ne’e. Iha okaziaun ne’e, Timor-Leste mos husu atu sai uma-nain ba Grupu Traballu AWGIPC iha tinan 2028, hanesan parte husi esforsu kontinua atu hametin kooperasaun rejionál no integrasaun Timor-Leste iha ekosistema PI ASEAN.
𝗞𝗼𝗻𝘀𝘂𝗹𝘁𝗮𝘀𝗮𝘂𝗻 𝗽𝗮𝗿𝘀𝗲𝗿𝗶𝗮, 𝗘𝗨𝗜𝗣𝗢-European Union Intellectual Property Office, aprezenta program SCOPE IPR ne’ebe sei implementa iha tinan 2026-2027, Timor-Leste sei benefisia programa ne’ebe oferta husi SCOPE IPR. JPO aprezenta estudu ne’ebe lao hela kona-ba “𝘣𝘳𝘢𝘯𝘥𝘪𝘯𝘨 𝘢𝘯𝘥 𝘐𝘗 𝘰𝘯 𝘴𝘦𝘮𝘪𝘤𝘰𝘯𝘥𝘶𝘤𝘵𝘰𝘳 𝘴𝘶𝘱𝘱𝘭𝘺 𝘤𝘩𝘢𝘪𝘯”. EPO, diskusaun AWGIPC-EPO Work Plan ba tinan 2026.
𝘼𝘼𝙉𝙕𝙁𝙏𝘼- 𝘱𝘳𝘰𝘫𝘦𝘵𝘰 𝘥𝘦𝘴𝘦𝘯𝘷𝘰𝘭𝘷𝘦 𝘱𝘰𝘭𝘪𝘵𝘪𝘬𝘢 𝘯𝘢𝘴𝘪𝘰𝘯𝘢𝘭 𝘯𝘰 𝘭𝘦𝘪 𝘴𝘪𝘳𝘢 𝘭𝘪𝘨𝘢 𝘣𝘢 𝘎𝘙𝘛𝘒𝘛𝘊𝘌, 𝘢𝘱𝘰𝘪𝘰 𝘥𝘦𝘴𝘦n𝘷𝘰𝘭𝘷𝘦 𝘈𝘚𝘌𝘈𝘕 𝘈𝘐-𝘎𝘦𝘯𝘦𝘳𝘢𝘵𝘦𝘥 𝘯𝘰 𝘥𝘪𝘨𝘪𝘵𝘢𝘭 𝘛𝘳𝘢𝘥𝘦 𝘔𝘢𝘳𝘬 . 𝙐𝙆𝙄𝙋𝙊, supporta cooperasaun iha ANIEE’ desenvolve esbosu “𝘵𝘩𝘦 𝘋𝘦𝘤𝘭𝘢𝘳𝘢𝘵𝘪𝘰𝘯 𝘰𝘧 𝘊𝘰𝘰𝘱𝘦𝘳𝘢𝘵𝘪𝘰𝘯 𝘰𝘯 𝘐𝘗 𝘙𝘪𝘨𝘩𝘵𝘴 𝘌𝘯𝘧𝘰𝘳𝘤𝘦𝘮𝘦𝘯𝘵 𝘈𝘨𝘢𝘪𝘯𝘴𝘵 𝘖𝘯𝘭𝘪𝘯𝘦 𝘐𝘯𝘧𝘳𝘪𝘯𝘨𝘦𝘮𝘦𝘯𝘵, no projeto dezenvolve toolkits on trademarks no digital branding ne’ebe lao hela.
Enkontru 𝗪𝗜𝗣𝗢 mos, diskuti implementasaun atividade ASEAN–WIPO MoU, no IP Register updates. WIPO sei aprezenta posibilidade supporta monitorzasaun no evaluasaun (M&E framework) ba desempenhu AIPRAP 2026–2030.
Iha enkontru bilateral, Timor-Leste halo diskusaun ho Indonézia kona-ba proposta legally binding on copyright, ho JPO kona-ba kapasita ba Trade-Mark Examiner, ho Austrália kona-ba kapasita ba oficial MCI, no ho Cambodia kona-ba esperiénsia iha Geographic Indication atu promove produtu nasional.
Partisipasaun ne’e reflete kompromisu Timor-Leste atu kontinua hametin kooperasaun rejionál no internasionál iha área Propriedade Intelektual, hodi fó base forte ba dezenvolvimentu sistema IP nasional no integra Timor-Leste iha ekosistema PI rejionál.
𝙈é𝙙𝙞𝙖 𝙈𝘾𝙄.








